18 Aralık 2014
normal site için tıklayınız
Anasayfa | Son Dakika | Gündem | Yazarlar | Astroloji | Hava Durumu | Sinema | TV Rehberi
05.04.1999

Bitmeyen oyku








Cumhuriyet'in ilk yillarinda Fransiz Mimar Henri Prost'la baslayan Taksim Meydani'ni duzenleme calismasi o gun bugundur suruyor. Her gelenin kendine gore yeni bir proje hazirlattigi meydan, bir yandan da cami tartismalarina sahne olarak bugune kadar geldi. Son proje Anitlar Yuksek Kurulu'nun onayinda.


Turkiye'nin en buyuk kenti olan Istanbul’a gorkemli bir meydan ve park kazandirmak icin yaklasik 70 yil once baslatilan calismalar henuz sonuclandirilamadi. Cumhuriyetin ilk yillarinda, Istanbul’un planli gelismesini saglamak isteyen Ataturk’un, unlu Fransiz Mimar Prost’a hazirlattigi ilk plandan sonra, 1987 ve 1997 yillarinda iki plan daha hazirlatilmasina karsin, Taksim ve cevresinin yeniden duzenlenmesi gerceklestirilemedi.

1997'de, Istanbul Buyuksehir Belediyesi tarafindan 69 milyar liraya hazirlatilan ‘Taksim Kentsel Tasarim Projesi’, iki yil gecmesine karsin uygulanamadi. Taksim Meydani ve cevresinin yeniden duzenlenmesi icin hazirlanan proje, Elmadag, Harbiye, Gumussuyu, Ayazpasa, Istiklal Caddesi girisi ile Talimhane arasinda kalan alani kapsiyor. Avrupa ve ABD'nin buyuk kentlerindeki meydanlar dikkate alinarak, hazirlanan proje, incelenmek ve onaylanmak uzere onceki yil Buyuksehir Belediye Baskanligi tarafindan Anitlar Yuksek Kurulu’na gonderildi. Anitlar Yuksek Kurulu’nun onayindan sonra son bicimini alacak olan proje, Buyuksehir Belediye Meclisi’nin onayina sunulduktan sonra, Taksim Meydani ve cevresinin bugune kadar olmayan imar plani, projeye gore hazirlanacak.

Projede sunulan uc alternatife gore, lastik tekerlekli tasit trafigi meydan altina alinacak. Cumhuriyet, Tarlabasi, Mete, Gumussuyu ve Siraselviler caddelerinden gelen araclar, meydan altinda acilacak tunellerden yollarina devam edecek. Taksim Meydani altinda yer alan Istanbul Metrosu Taksim Istasyonu’ndan, Yenikapi, Karakoy, Kabatas ve Besiktas yonlerinde acilacak tunellerle deniz ve rayli sistem entegrasyonu saglanacak. Taksim Meydani, Taksim Gezisi, Cumhuriyet Parki ve Macka Demokrasi Parki butunlestirilerek, kentin en buyuk meydani olusturulacak.

11 Mart 1997'de acilan ‘Taksim Kentsel Tasarim Projesi’ ihalesine davet edilen 7 firmadan 5’i teklif vermedi. Onceki proje yarismasinda birinci ve ikincilik odullerini kazanan Hakan Dalokay ile Behruz Cinici de ihaleye katilmadi.

Cami tartismasi

Taksim Meydani soz konusu oldugunda bitmeyen tartismalardan biri de, cami tartismasidir. 1960’li yillarin sonlarinda, Taksim Meydani duzenlemesi, bir cami insaati onerisiyle yeniden gundeme geldi. 1968 yilinda ortaya atilan oneri, sonraki yillarda artan bir destek buldu. Basbakan Suleyman Demirel’in kurdugu Milliyetci Cephe (MC) hukumeti doneminde, Kultur Bakanligi’ndan Anitlar Yuksek Kurulu’na gonderilen 13 Mayis 1977 tarihli basvuru yazisiyla, Taksim Camii Serifi Kulliyesi’nin insaati icin ilk resmi adim atildi.

Tarihi su maksemi arkasinda bulunan, Belediye, Hazine, Vakiflar ve Ziraat Bankasi’na ait parseller uzerinde insa edilmek istenen caminin avan projesine, Anitlar Yuksek Kurulu, 9 Temmuz 1977 tarihinde tarihi su maksemine zarar vermemek kosuluyla izin verdi. Bayindirlik ve Iskan Bakanligi da Taksim maksemi bitisigindeki arsanin cami yeri olarak degerlendirilmesine olanak taniyan plan degisikligini yapti. Caminin insa edilecegi alandaki parsellerin mulkiyetinin ve insaat ruhsatinin alinmasi calismalarinin tamamlanmasindan kisa sure sonra 12 Eylul Harekati gerceklestirildi. Cami yerine otopark insasi gundeme geldi. Danistay’in 26 Aralik 1983 tarihli karariyla cami, carsi ve otopark insa edilmesine; sehircilik ilkeleri, planlama esaslari ve kamu yarari acisindan uygun olmadigi gerekcesiyle izin verilmedi.

Istanbul, plansiz gelismesini surdururken, 1984'de belediye baskanligina secilen Bedrettin Dalan, Cumhuriyet Aniti’nin yer aldigi Taksim Meydani ve cevresinin duzenlenmesi amaciyla 1987 yilinda, Taksim Meydani Kentsel Tasarim Avan Projesi yarismasi acti. Unlu mimarlarin katildigi yarismada birincilik odulunu Vedat Dolakay ile Hakan Dolakay, ikincilik odulunu Behruz Cinici, Altug Cinici ve Can Cinici, ucunculuk odulunu Necati ve Mine Inceoglu, Hasan Sener ve A. Cengiz Yildizci’nin ortak tasarimlari kazandi. Taksim Meydani’ni, Cumhuriyet Donemi kimligiyle butunlesen bir kultur sanat ve kentsel yasam alani olarak ele alan projelerde Taksim Camii’ne yer verilmedi. Tarihi maksem ve cevresi ise resreasyon alani olarak degerlendirildi.

Dalan ve Sozen

Bedrettin Dalan’in secimi kaybetmesinden sonra gorevi devralan Nurettin Sozen’in, meydanin ortasinda Istanbul Metrosu Taksim Istasyonu insaatini baslatmasi uzerine, Taksim Meydani Kentsel Tasarim Avan Projesi'nin uygulanmasi olanagi ortadan kalkti. Baskan Sozen, sadece Taksim Meydani’ni kapsayan kucuk capta alternatif bir proje hazirlatti. Bu projeye gore, Taksim Meydani’nin altinda, metro istasyonu, otopark ve carsi katlari olusturulacak, meydan uzerindeki lastik tekerlekli arac trafigi de yer altina alinacakti. Taksim Meydani, trafige kapali yaya alani olarak duzenlenecekti. Ancak proje Tayyip Erdogan tarafindan uygulanmadi.

Tayyip devri

Erdogan, Taksim ile ilgili bir baska projeyi, Taksim Camii projesini gundeme getirdi. Secimlerden uc ay sonra 21 Haziran 1994'de tarihi su maksemi bitisigindeki 406 nolu imar adasina cami ve carsi insaasina olanak saglayacak imar plani degisikligi, Beyoglu Belediyesi tarafindan kabul edilerek, onaylanmak uzere Buyuksehir Belediye Meclisi’ne gonderildi. Meclis’e baskanlik yapan Tayyip Erdogan’in, konunun ihtisas komisyonunda gorusulmesine bile gerek duymadan oya sundugu kararin onaylanmasiyla, Taksim Camii insaati yeniden gundeme geldi. Ancak, Danistay karari ve Koruma Kurulu tarafindan yaptirilan sondaj calismalarinda tarihi eserler bulunan alana insaat izni verilmemesi uzerine, caminin Taksim Gezisi’ne yapilmasi gundeme geldi.

11 Mart 1997 tarihinde acilan Taksim Kentsel Tasarim Projesi ihalesini 69 milyar liraya kadar fiyat kiran INFRA Gesellschaft Fur Umveltplanung MBH - Yapi Sagligi Merkezi Ltd. AS. konsorsuyumu kazandi. Proje, 1 Temmuz 1997 tarihinde Sayistay onayinin alinmasindan sonra, Anitlar Yuksek Kurulu’nun onayina sunuldu. Hálá onay bekleniyor.


PROST’TAN GUNUMUZE


Prost'tan gunumuze

Taksim Gezisi’nin bulundugu alanda, 19’uncu yuzyilda bir topcu kislasi bulunuyordu. Unlu 31 Mart 1908 ayaklanmasi sirasinda tahrip edilen kislanin avlusu, sonraki yillarda stadyuma donusturuldu. Cumhuriyetin ilk yillarinda uluslararasi spor karsilasmalarina sahne olan stad, 1930 yilina degin islevini surdurdu. Istanbul’un planli gelismesini isteyen Ataturk’un davetiyle Istanbul’a gelen donemin unlu sehircilik uzmani Fransiz Mimar Henri Prost, ilk olarak, kentin ortasinda dev boyutlarda bir yesil alan olusturulmasini ongoren plani hazirladi. Prost’un planina gore, Istanbul’un merkez parki, Taksim Meydani, Taksim Gezisi, Elmadag, Harbiye, Kadirgalar Yokusu ve Demokrasi Parki’ni kapsiyordu. Istanbul’a uzun yillar hizmet eden Vali ve Belediye Baskani Lutfi Kirdar, bu plani uygulayarak, Taksim Meydani, Taksim Gezisi ve Cumhuriyet Parki’nin duzenlemesini gerceklestirdi. Sonraki yillarda, Elmadag ve Harbiye bolgelerinde bazi cok katli yapilarin ve gokdelenlerin insa edilmesiyle butunluk bozuldu. Taksim Gezisi ile Demokrasi Parki birbirlerinden ayrildi.